Ριφιφί: το πρόβλημα δεν ήταν η ληστεία

 Σήμερα είδα το έκτο και τελευταίο επεισόδιο της σειράς «Ριφιφί» της Cosmote TV (https://www.cosmotetv.gr/portal/o/rififi/index.html). Δεν γράφω αυτό το κείμενο για να κάνω διαφήμιση — εξάλλου δεν τη χρειάζεται — γράφω γιατί μου έβγαλε θυμό. Είναι μια εξαιρετική παραγωγή, που με εντυπωσιακή αληθοφάνεια πιάνει όχι μόνο την εποχή, αλλά και την Ελλάδα όπως τη ζούμε. Και κάπου εκεί, άρχισα να κρατάω σημειώσεις. Αυτά που θα διαβάσεις παρακάτω είναι ουσιαστικά οι σκέψεις μου «έξω από τα δόντια».

Ολοκληρώνοντας αυτόν τον μικρό κύκλο των έξι επεισοδίων, έβγαλα κάποια συμπεράσματα και αποφθέγματα, τα οποία θα ήθελα να εκφράσω και να μοιραστώ. Ωστόσο θα ήθελα να κάνω μια εισαγωγή και μια σύντομη περιγραφή για τη σειρά, δίνοντας βάση στα γεγονότα, προκειμένου να έχουμε μια αντίληψη για το θέμα.

Η σειρά αναφέρεται στο ριφιφί της τράπεζας Εργασίας που έλαβε χώρα το 1992 στην οδό Καλιρρόης, στο Νέο Κόσμο. Υπάρχει ένα άρθρο στο Wikipedia (https://el.wikipedia.org/wiki/Ριφιφί_στην_Τράπεζα_Εργασίας) που εξηγεί αρκετά στοιχεία της υπόθεσης. Επομένως είναι ανώφελο να τα επαναλάβω εδώ. Αυτό που ίσως έχει σημασία να τονίσω, είναι πως η σειρά βασίζεται σε αυτό το γεγονός, ωστόσο υπάρχει μια μυθοπλασία γύρω από αυτό, προκειμένου να στηριχτεί το σενάριο. Είναι γνωστό πως οι δράστες δεν συνελήφθησαν ποτέ. Επομένως οι χαρακτήρες που βλέπουμε στη σειρά και το σενάριο πως οι δράστες είναι όλοι άνθρωποι που έχουν πληγεί είτε από την τράπεζα είτε από το σύστημα και πως αυτό που έκαναν το έκαναν για να πλήξουν το σύστημα και να πάρουν εκδίκηση και όχι για το κέρδος, είναι απλά μια εικασία και όχι πραγματικότητα. Παρόλα αυτά, αυτό δεν σημαίνει πως δεν θα μπορούσε να είναι όντως έτσι τα πράγματα. Εικασίες ή όχι, το σενάριο αγγίζει πολλές ευαίσθητες χορδές, αντικατοπτρίζει όπως προανέφερα την ελληνική κοινωνία, ενώ σίγουρα δεν μας αφήνει αδιάφορους.

Με βάση λοιπόν όσα βλέπουμε στη σειρά, αλλά και κάποια γεγονότα που αποτελούν μέρος της πραγματικότητας, θα ήθελα να βγάλω από μέσα μου αυτά που με κάνουν και αγανακτώ.

Το πρώτο πράγμα που θέλω σχολιάσω, είναι το γεγονός πως το τούνελ μήκους 25 μέτρων που άνοιξαν οι ληστές εγκάρσια στην Καλιρρόης έμεινε ανέγγιχτο από το 1992 ως το 2024 που το οδόστρωμα έπαθε καθίζηση. Το έγραψαν οι εφημερίδες και πολλά sites. Ένα από αυτά είναι το lifo.gr (https://www.lifo.gr/now/greece/thryliko-rififi-toy-1992-prokalese-kathizisi-stin-kallirrois-toy-2024). 31 ολόκληρα χρόνια το τούνελ αυτό δεν είχε μπαζωθεί! Καμία υπηρεσία του κράτους δεν φρόντισε να κάνει αυτό που είναι αυτονόητο και που η κοινή λογική προστάζει! Ένα τούνελ που δημιουργήθηκε με σκοπό την παραβίαση, το οποίο έγινε με μεγάλη προχειρότητα και υποστυλώματα για να εξυπηρετήσει τον σκοπό των δραστών και τίποτα άλλο, παρέμεινε για τόσες δεκαετίες ως είχε! Δεν το χωράει ο νους μου, πως είναι δυνατόν, μετά την ολοκλήρωση των ερευνών ή τέλος πάντων όποιες έρευνες έκαναν εκεί στο υπέδαφος, να μην δοθεί εντολή στην αρμόδια υπηρεσία να προχωρήσει σε μπάζωμα του τούνελ, προκειμένου να αποφευχθεί κάποια καθίζηση του εδάφους. Αλήθεια, δεν πέρασε από κανενός το μυαλό το αυτονόητο; Και φυσικά η απάντηση είναι πως μπορεί πολλοί να το σκέφτηκαν, αλλά σε αυτό το κράτος κανένας δεν αναλαμβάνει την παραμικρή ευθύνη. Κανένας δεν ανέλαβε με υπευθυνότητα να αναθέσει την ανάλογη εργασία, για την αποκατάσταση της ζημιάς που είχε δημιουργηθεί στο υπέδαφος. Είτε αυτό, είτε ακόμα και αν υπήρξε εντολή για να γίνει αποκατάσταση, οι αντίστοιχοι υπεύθυνοι δεν έπραξαν τα δέοντα. Δεν μπήκαν στον κόπο να προχωρήσουν στην υλοποίηση. Ποιος νοιάζεται τώρα… εμείς θα μπούμε στη διαδικασία να διορθώσουμε αυτό που έκαναν οι ληστές; Και κάπως έτσι γίνεται λαμπρή και πάλι η παρουσία του ωχαδερφισμού που διακατέχει αυτή τη χώρα επί σειρά γενεών και δεκαετιών (αν όχι αιώνων). Απίστευτο κι όμως ελληνικό!

Το δεύτερο γεγονός που με θλίβει ιδιαίτερα, αλλά δεν με εκπλήσσει καθόλου, είναι κάτι που φαίνεται να συμβαίνει στη σειρά, αλλά δεν είμαι σίγουρος αν όντως συνέβη στην πραγματικότητα. Ωστόσο σε κάθε περίπτωση αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα σε αυτή τη χώρα. Στη σειρά βλέπουμε στο τελευταίο επεισόδιο να δίνει ρητή εντολή ο υπουργός στην ΕΥΠ (Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών) να διακοπούν άμεσα οι έρευνες για την υπόθεση του ριφιφί, μόλις διαπιστώσει πως απειλείται η υπόληψη του. Οι δράστες του έστειλαν ανώνυμα σε έναν κλειστό φάκελο υλικό που τον ενοχοποιεί, και του ζητούσαν να διακόψει κάθε έρευνα για την υπόθεση αν δεν θέλει να τον κρεμάσουν στα μανταλάκια! Και φυσικά τι άλλο θα έκανε; Όπως κάθε διεφθαρμένος πολιτικός σε αυτή τη χώρα που συντηρεί το σάπιο αυτό σύστημα, έπραξε τα δέοντα. Όπως προανέφερα, μπορεί αυτό το γεγονός να είναι μέρος της μυθοπλασίας (μπορεί και όχι όμως), αλλά μας παρουσιάζει με τρομακτική οικειότητα την πραγματικότητα για το πως λειτουργεί το ελληνικό κράτος. Όσο και αν μας φαίνεται περίεργο, όχι μόνο το 1992, αλλά δεκαετίες πριν και δεκαετίες μετά, αυτό που βλέπουμε να συμβαίνει στη σειρά είναι η πραγματικότητα. Με θλίβει απίστευτα, με αηδιάζει και με νευριάζει τα μάλα, ιδιαίτερα όταν σκέφτομαι πως αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει στο εγγύς μέλλον. Η νοοτροπία που θρέφει γενιές και γενιές, βασιζόμενη στη διαφθορά και το προσωπικό συμφέρον, είναι αυτή που κάνει σάπιο όχι μόνο το σύστημα, αλλά και τον καθέναν από εμάς. Αναρωτιέμαι πολλές φορές αν οι επόμενες γενιές θα έχουν τα κότσια για να αλλάξουν τα κακώς κείμενα αυτής της χώρας. Αν θα καταφέρουν να αλλάξουν προπάντων τους εαυτούς τους, για να γίνουν κάτι καλύτερο από εμάς και τους προγόνους μας, προκειμένου να σωθεί ότι σώζεται από αυτή την κοινωνία, που μόνο κακό σπέρνει και μόνο το προσωπικό της συμφέρον συνεχίζει να διασφαλίζει, αγνοώντας το τι μπορεί να προκαλεί όλο αυτό.

Ένα τρίτο ζήτημα που θέλω να θίξω και να σχολιάσω (γιατί θα σκάσω αν δεν το κάνω), είναι η πληροφορία που δίνει στο τέλος του τελευταίου επεισοδίου, πως τα χρήματα που συγκεντρώθηκαν για τον μικρό Ιάσωνα παρουσιάζονται ως ακόμα δεσμευμένα! Έκανα μια σύντομη έρευνα και διάβασα σε αυτό το άρθρο (https://www.oneman.gr/entertainment/i-evangelia-moumouri-ekleise-to-rififi-me-mia-aixi-kravgi-kai-to-x-plantaxe/) την αληθινή ιστορία που κρύβεται πίσω από την μυθοπλασία για τον μικρό Ιάσωνα. Πρόκειται για μια ιστορία του 1999 (αρκετά χρόνια μετά το Ριφιφί), αλλά που ο σεναριογράφος τη συνέδεσε με το ριφιφί, προφανώς γιατί ήθελε να δείξει πως λειτουργούσαν (και λειτουργούν ακόμα) οι τράπεζες, και φυσικά για να ενισχύσει τα μηνύματα που ήθελε να περάσει μέσα από αυτό το σενάριο. Παρόλα αυτά, όπως μπορείτε να διαβάσετε κι εσείς στο άρθρο αυτό, η αληθινή ιστορία που κρύβεται από πίσω αφορά τον μικρό Παναγιώτη Βασιλέλλη, ο οποίος όντως έπασχε από μια σοβαρή μορφή λευχαιμίας που δεν μπορούσε να αντιμετωπιστεί στην Ελλάδα εκείνη την εποχή και η μόνη ελπίδα για σωτηρία ήταν το νοσοκομείο Memorial στις ΗΠΑ, με το κόστος της θεραπείας να ξεπερνά τις 100 εκατομμύρια δραχμές. Το σενάριο λοιπόν αντικατοπτρίζει αυτό το γεγονός με ακρίβεια, μιας και η τράπεζα πράγματι δεν έδινε τα χρήματα που συγκεντρώθηκαν γι’ αυτό το σκοπό, επικαλούμενη τον αντίστοιχο νόμο — ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα νομικού οπορτουνισμού, όπου οι νόμοι εφαρμόζονται κατά το δοκούν.

Αυτό όμως που με θλίβει περισσότερο δεν είναι μόνο η επίκληση του νόμου, αλλά η ίδια η αργοπορία και η ακαμψία του μηχανισμού: η αίσθηση ότι, ακόμη κι όταν υπάρχουν χρήματα και υπάρχει επείγουσα ανάγκη, το σύστημα αδυνατεί να κινηθεί εγκαίρως και ουσιαστικά. Έτσι, οι κανόνες μετατρέπονται από εργαλείο προστασίας σε άλλοθι αδράνειας, με αποτέλεσμα να χάνεται αυτό που θα έπρεπε να είναι αυτονόητο — ο χρόνος όταν διακυβεύεται μια ανθρώπινη ζωή.

Τα μηνύματα που περνάνε μέσα από αυτή τη μίνι σειρά έξι επεισοδίων είναι πολλά. Καθ’ όλη τη διάρκεια που την παρακολουθούσα μου δημιουργούνταν σκέψεις και ένιωθα την ανάγκη να τις αποτυπώσω. Τα παραπάνω σημεία δεν είναι τα μόνα που μου προκαλούν αγανάκτηση· είναι όμως αυτά που με χτύπησαν περισσότερο και με έκαναν να θέλω να μιλήσω. Είναι αυτά που με έβγαλαν από τα ρούχα μου, που με έκαναν να νευριάσω και να νιώσω ντροπή και στεναχώρια. Αυτά που με κάνουν να σιχαίνομαι το περιβάλλον που λέγεται ελληνική κοινωνία, δημόσιο και δικαιοσύνη — όχι θεωρητικά, αλλά στην πράξη.

Τέλος, κλείνοντας το άρθρο μου, θα ήθελα να αναφέρω ένα ακόμα γεγονός. Με κάνει να νιώθω αηδία, ακόμα και το γεγονός πως όλοι οι προϊστάμενοι και οι υπεύθυνοι τελικά προσπαθούν απλά να καλύψουν τον κώλο τους. Βλέπουμε στη σειρά, πως από τον διευθυντή του καταστήματος της τράπεζας, μέχρι και το πιο υψηλόβαθμο στέλεχος, προσπαθούν απλά να καλύψουν ότι μπορούν, μόνο και μόνο για να μην εκτεθούν οι ίδιοι. Ακριβώς όπως και ο υπουργός, που έδωσε την εντολή για την διακοπή των ερευνών, προκειμένου να μην εκτεθεί ο ίδιος.

Αυτό είναι που με τρελαίνει: όχι το ριφιφί, αλλά το πόσο φυσιολογικά μοιάζουν όλα όσα το περιβάλλουν. Και όσο αυτό το θεωρούμε «έτσι είναι η Ελλάδα», τόσο θα συνεχίζουμε να παίζουμε στο ίδιο έργο — απλώς χωρίς να θυμόμαστε ποιος έσκαψε το τούνελ.